Lajmet E fundit

Letra që Skënderbeu ia dërgoi Papës dhe dëshmoi trimërinë e tij : Turqit po vijnë, ne nuk gjun.jëzohemi

Më poshtë – me pak përshtatje – është punimi i Dhimitri Pilikës, që daton nga janari 1967 dhe që si bosht ka një ndër letrat e Skënderbeut (ndër të paktat që ekzistojnë) , e gjetur mbas pesë shekujsh nga vd.ekja e tij. Letra është e 8 prillit 1456 dhe i drejtohet Papës në Romë.

Gjatë lu.ftës ku.ndër pus.htimeve oto.manë, Gjergj Kastrioti – Skënderbeu i jepte rëndësi të veçantë zbul.imit, kështu që në pranverën e vitit 1456 informohet që një ek.speditë ush.tarake ishte ni.sur drejt trojeve arbërore. Pas mobi.lizimit të të gjithë shqiptarëve dhe mbështetësve të tij, Skënderbeu – si një str.ateg vizonar – përpiqet të sigurojë mbës.htetjen e vendeve të tjera.

Por, ndihma e jashtme nuk mendohej pa aprovimin e Papës në Romë i cili usht.ronte një pushtet të padiskutueshëm mbi mbretëritë dhe princërit e Evropës katolike. Për këtë arsye, Skënderbeu nis me urg.jencë përfaqësuesin e tij, Pal Dushmanin, por me sa duket Vatikani jo vetëm që tregohet ind.iferent duke mos iu përgjigjur kërkesave të Skënderbeut dhe duke ju dhënë kohë push.tuesve ti afroh.eshin tro.jeve që synonin t’i pus.htonin, por nxjerr dhe pen.gesa për Pal Engjëlln në kthimin e tij në Krujë.

Skënderbeu i zem.ëruar për këtë sjellje të Vatikanit shtrë.ngohet të kryejë një pro.testë jasht.ëzakonisht ener.gjike duke i dërguar një letër njërit nga këshilltarëve më të ngushtë të Papës Alfonsi të V-të, Kardinalit Dominik Kapranikës. Ky qëndrim mjaft kri.tik ndaj Vatikanit në këtë letër mund të ketë qënë dhe shkaku i mos pub.likimit të saj deri më tani.

Teksti i letrës sjell pranë shqiptarëve disa tip.are të forta të Skënderbeut, si dinjiteti, krenaria, burrëria, besa dhe vizioni i tij ndërkombëtar, ku shprehet jo vetëm për mbro.jtjen e trojeve shqiptare po edhe për të lu.ftuar në ndihmë të vendeve të tjera. Teksti është si më poshtë:

Shumë i nderuarat dhe zotëri më Krishtin. I shkruaj zotërisë suaj shumë të nderuar që të ketë dijeni mbi ngjarjet që po ndodhin këtej. Turku ka bërë për.gatitje jash.tëzakonisht të mëdha. Thonë se ai sapo është duke u der.dhur me 14.000 turq, ose kun.dër nesh ose ku.ndër Danubit. Njoftohemi se i është afruar tani kufirit. Me fo.rcat tona po mars.hojmë kundër tyre.

Prandaj që edhe ne të mundim të mbr.ohemi edhe turkut vetë t’i shka.ktojmë hu.mbje. I lutem me këmb.ëngulje zotërisë suaj shumë të nderuar të kujdeset së bashku me zotërinë tonë që të më sigurohet ndihma e popujve.
Papo në marrtë ar.miku rrugën drejt Danubit, ne do t’i qepemi prapa shpine. Por, në ardhtë kundër nesh, ne do t’i rez.istojmë. Të gjithë e dinë se, sikur të hiqet dorë nga plani që pattë përgatitur kundër ar.mikut, kjo është e dëm.shme për fenë e krishterë.

Për këtë arsye, shumë i nderuari zotëri, ndërmarrjen e filluar e paçi nën kujdesin tuaj: sepse , përndryshe, turku pak e nga pak po gru.mbullon fo.rca.
I dërgova shen.jtërisë së tij zotërisë sonë përf.aqësuesin tim, atin e nderuar zotin kryepeshkop të Krujës. Habitem se për ç’arsye nuk është kthyer dhe se nuk po marr përgjigje që prej kaq kohe.

Prurësi i kësaj letre është miku im shumë i ngushtë zoti Pal Engjëlli, këtë ja u rekomandoj në mënyrë të posaçme, zotëri shumë i nderuar. Mbettë pra zotëria juaj me shëndet, lumturi dhe jetë të gjatë.
Lezh më 8 të prillit 1456 , Gjergj Kastrioti I quajtur ndryshe Skënderbe , Zot në Arbër, mbështet tek ju